Η ζάλη είναι ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα που αναζητά κάποιος ιατρική βοήθεια και ταυτόχρονα ένα από τα πιο δύσκολα να αξιολογηθούν. Το πρόβλημα ξεκινά ήδη από τον ορισμό: «ζάλη» σημαίνει διαφορετικά πράγματα για διαφορετικούς ανθρώπους. Άλλοι εννοούν αίσθημα περιστροφής, άλλοι αστάθεια, και άλλοι μια απροσδιόριστη αίσθηση «ελαφρού κεφαλιού» ή «σκοτοδίνης». Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη, γιατί οι αιτίες και η αντιμετώπιση διαφέρουν σημαντικά.
Τύποι ζάλης: δεν είναι όλα το ίδιο
Ο γιατρός διακρίνει κυρίως τρεις τύπους:
- Ίλιγγος (vertigo): αίσθηση ότι ο χώρος γύρω σας περιστρέφεται ή κινείται. Συνήθως προέρχεται από το αυτί ή τον εγκέφαλο.
- Προσυγκοπή: αίσθηση ότι ασπρίζουν όλα γύρω σας ή ότι πρόκειται να λιποθυμήσετε. Αυτός είναι ο τύπος που συχνότερα σχετίζεται με την καρδιά.
- Αστάθεια: αίσθηση αβεβαιότητας στο βάδισμα με τάση να πέσετε.
Όταν μιλάμε για καρδιολογικές αιτίες ζάλης, εννοούμε κυρίως τον δεύτερο τύπο δηλαδή την αίσθηση ότι πρόκειται να λιποθυμήσετε, που συνοδεύεται συχνά από ωχρότητα, εφίδρωση και ταχυκαρδία.
Πώς η καρδιά προκαλεί ζάλη
Ο εγκέφαλος χρειάζεται συνεχή παροχή οξυγονωμένου αίματος για να λειτουργεί σωστά. Οποιαδήποτε διαταραχή στη ροή του αίματος, έστω και για λίγα δευτερόλεπτα μπορεί να προκαλέσει ζάλη ή, σε σοβαρότερες περιπτώσεις, λιποθυμία.
Οι κυριότερες καρδιολογικές αιτίες είναι:
- Αρρυθμίες: ταχυαρρυθμίες (πολύ γρήγορος παλμός) ή βραδυαρρυθμίες (πολύ αργός παλμός) μειώνουν την παροχή αίματος στον εγκέφαλο. Η κολπική μαρμαρυγή, η κοιλιακή ταχυκαρδία και το σύνδρομο νοσούντος φλεβοκόμβου είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα.
- Ορθοστατική υπόταση: απότομη πτώση της αρτηριακής πίεσης όταν σηκώνεστε από καθιστή ή ξαπλωμένη θέση. Συχνή σε άτομα που παίρνουν φάρμακα για την πίεση, σε διαβητικούς που υπάρχει νευροπάθεια του αυτόνομου ή σε ηλικιωμένους.
- Βαλβιδοπάθειες: ιδίως η στένωση αορτής μπορεί να μειώνει την παροχή αίματος και να προκαλεί ζάλη, ιδίως με την άσκηση.
- Καρδιακή ανεπάρκεια: η μειωμένη αντλητική λειτουργία της καρδιάς επηρεάζει και την παροχή αίματος στον εγκέφαλο.
- Σύνδρομο νοσούντος φλεβοκόμβου / κολποκοιλιακός αποκλεισμός: διαταραχές στο ηλεκτρικό σύστημα της καρδιάς που επιβραδύνουν τον παλμό.
Ποια συμπτώματα υποδηλώνουν καρδιολογική αιτία
Η ζάλη είναι πιο πιθανό να έχει καρδιολογική αιτία όταν:
- Συνοδεύεται από παλμούς ή αίσθηση «φτερουγίσματος» στο στήθος: ο συνδυασμός αυτός παραπέμπει έντονα σε αρρυθμία.
- Εμφανίζεται κατά την άσκηση: ζάλη που έρχεται με τη σωματική προσπάθεια χρειάζεται πάντα καρδιολογική αξιολόγηση.
- Συνοδεύεται από συγκοπή (λιποθυμία): ακόμα και μια φορά δεν πρέπει να αγνοείται.
- Εμφανίζεται απότομα όταν σηκώνεστε: κλασική εικόνα ορθοστατικής υπότασης.
- Υπάρχει γνωστή καρδιακή νόσος ή λαμβάνετε καρδιολογικά φάρμακα: τα αντιυπερτασικά, τα διουρητικά και τα αντιαρρυθμικά μπορεί να είναι η αιτία.
Ζάλη από καρδιά ή από αλλού;
Δεν είναι πάντα η καρδιά η ένοχη. Οι πιο συχνές μη καρδιολογικές αιτίες ζάλης είναι:
- Καλοήθης παροξυσμικός ίλιγγος θέσεως (BPPV): η συχνότερη αιτία ιλίγγου, προέρχεται από το εσωτερικό αυτί. Χαρακτηρίζεται από έντονη περιστροφή που διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα με αλλαγή θέσης.
- Νευρολογικά αίτια: εγκεφαλικά επεισόδια, ημικρανία.
- Μεταβολικά αίτια: υπογλυκαιμία, αναιμία, αφυδάτωση.
- Ψυχολογικά αίτια: αγχώδεις διαταραχές και κρίσεις πανικού μπορεί να εκδηλωθούν με ζάλη.
Ο γιατρός θα αξιολογήσει τον τύπο της ζάλης, το πότε εμφανίζεται, πόσο διαρκεί και τι άλλο τη συνοδεύει προκειμένου να κατευθυνθεί στη σωστή εξέταση.
Πότε να επισκεφτείτε καρδιολόγο
Χρειάζεται καρδιολογική αξιολόγηση όταν:
- Η ζάλη συνοδεύεται από παλμούς, ταχυκαρδία ή βραδυκαρδία.
- Η ζάλη συνοδεύεται με πόνο στο στήθος ή δυσφορία από το προκάρδιο.
- Έχετε λιποθυμήσει ή νιώσατε έτοιμοι να λιποθυμήσετε.
- Η ζάλη εμφανίζεται κατά την άσκηση ή τη σωματική προσπάθεια.
- Παίρνετε φάρμακα για την πίεση ή αρρυθμία.
- Έχετε ιστορικό καρδιακής νόσου.
Ποιες εξετάσεις κάνει ο καρδιολόγος
Για τη διερεύνηση της ζάλης καρδιολογικής αιτιολογίας, οι βασικές εξετάσεις 1ης γραμμής είναι:
- Ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ): καταγράφει τον ρυθμό και τα ηλεκτρικά σήματα της καρδιάς.
- Holter ρυθμού 24ώρου: συνεχής καταγραφή του ΗΚΓ για 24 με 48 ώρες ή πολυήμερη καταγραφή, για την ανίχνευση αρρυθμιών που δεν εμφανίζονται στο στιγμιαίο ΗΚΓ.
- Υπερηχοκαρδιογράφημα: εκτιμά τη δομή και λειτουργία της καρδιάς και των βαλβίδων.
Το βασικό μήνυμα
Η ζάλη δεν είναι πάντα αθώα και δεν είναι πάντα “θέμα του αυτιού” ή “του αυχένα”. Όταν συνοδεύεται από παλμούς, εμφανίζεται με την άσκηση, ή έχει οδηγήσει σε λιποθυμία, η καρδιολογική αιτία πρέπει να αποκλειστεί πρώτα. Η έγκαιρη καταγραφή μιας αρρυθμίας ή η διάγνωση μιας βαλβιδοπάθειας μπορεί να αποτρέψει σοβαρότερα επεισόδια.